Elk jaar een afdracht à la Cyprus

Tags:

Het is eind maart. De tijd van het jaar dat de staat een enorme hoeveelheid geld bij de burger komt innen. Even worden we weer herinnerd aan de tolhuisjes die overal en altijd aanwezig zijn. Als je geld verdient, betaal je daar belasting over. Als je dat geld vervolgens bewaart op een rekening, betaal je daar belasting over. Als je het geld weer uitgeeft, betaal je belasting. Degene die dat geld in ontvangst neemt, betaalt ook belasting. En als je sterft, betaal je nog een keer belasting over alles wat er is overgebleven.

De aangifte is een bijzonder ingewikkelde exercitie, waar ik al mijn aandacht bij nodig heb. Niet leuk, en ook niet makkelijk. Het is het resultaat van een grote mix van politieke ideologieën en overtuigingen over wat rechtvaardig is, wat sociaal is, en hoe je voor elke groep de scherpe randjes er afhaalt. Eenvoud was duidelijk niet één van die ideologieën.De online aangifte kan je vergelijken met een ingewikkeld computerspel, waar je continue het risico loopt òfwel de boel te belazeren, òf een dief van je eigen portemonnee te zijn. De kans dat ik ooit in mijn leven een aangifte volledig correct heb ingevuld, schat ik klein in. Ik heb geen enkel overzicht hoeveel geld ik eigenlijk moet reserveren voor de aangifte. Ik wacht op de dag dat ik een arbeidscontract onderteken en ook daadwerkelijk, niet ongeveer maar precies, weet wat ik ga verdienen. Ik wacht op de dag dat ik kan overzien welke contributie ik eigenlijk betaal, aan dit land.

Dit jaar viel box 3 mij in het bijzonder op. In box 3 moet je je vermogen opgeven. Over al je beleggingen en al het geld dat op je rekeningen staat boven de 20.000 euro betaal je belasting. De staat gaat er namelijk vanuit dat je winst maakt met dat geld, door stijgende aandelen, dividend, spaarrente. En over die winst heft de staat dan 30% belasting. Nu gaat dat lang niet zo secuur als bij de inkomstenbelasting, waar elk jaar het inkomen zorgvuldig wordt vastgesteld. Ook al heeft de Belastingdienst alle vermogensgegevens en kan het eenvoudig uitrekenen hoeveel winst of verlies ieder maakte, de overheid gaat er gewoon voor het gemak van uit dat ieder elk jaar 4% maakt met zijn geld. Die aanname is, zeker in deze jaren, nogal onzinnig. Ook al kon je in 2012 best goed verdienen op de beurs, spaargeld levert nog steeds maar 2% rente op en krimpt tegelijkertijd met 3% door inflatie. Terwijl het geld afgelopen jaar door de vingers van de spaarder weglekte moet hij toch nog even belasting betalen alsof hij 4% winst behaalde.

Dat alles viel me deze week extra op. Bij het redden van de Cypriotische banken was er namelijk enorme ophef ontstaan, omdat de kleine spaarder een eenmalige bijdrage zou moeten leveren aan de financiële catastrofe die er was ontstaan. Let wel, Cyprus heft geen enkele belasting op vermogen. De suggestie dat de spaarder eenmalig zou meebetalen aan het enorme bedrag dat nodig was om de banken en het land voor een faillissement te behoeden, zorgde voor een woede-uitbarsting, bij volk, bij politici, bij de markten. Eenmalig een bijdrage van 6,75% over alles boven de 20.000 euro was teveel, een bijdrage van 3% was ook teveel. Pas toen alle kleine spaarders geen cent meer hoefde in te leveren, kon er een deal worden gesloten met de Cyprioten.

Ergens begrijp ik wel waarom Dijsselbloem het niet zo´n probleem vond, dat die kleine spaarder een beetje meebetaalde. 6,75% is niets. Zeker niet als het eenmalig is. Als je de vermogenrendementsheffing optelt, levert een Nederlandse spaarder elke zes jaar standaard 6,75% van zijn vermogen in, of er nou een bank omvalt of niet. Er is geen depositogarantiestelsel dat ons daarvoor behoedt. Het levert geen enkele ophef op, geen paniek, geen bankrun, geen persconferentie. Een bijdrage van de spaarders is in Nederland een doodgewone zaak.

Paardenvlees (25.2.2013)

Tags:,

In het hyperelitaire kringetjes, waarin ik me normaal gesproken begeef, reageerde men irritant laconiek op het paardenvleesschandaal. Waarom was er zo’n ophef over? Paard leverde toch prachtige biefstukken op? Wie waren eigenlijk slachtoffer van dit schandaal?

En ze hebben gelijk, er is niet veel mis met paardenvlees. Behalve als paardenvlees wordt vermomd als rundvlees. Dan is er ontzettend veel mis. Voedsel was het eerste dat men besloot op Europees niveau te regelen. De wetgeving die werd ingevoerd moest ook vooral dit soort consumentenmisleiding voorkomen. Op die kenmerkende Europese wijze werd voor elk petieterig onderdeeltje van het voedsel een regel ingevoerd. Van elke hulpstof, kleurstof, antioxidant, emulsifier of verdikkingsmiddel, natuurlijk of kunstmatig, staat precies beschreven in welke producten, voor welke functies, onder welk E-nummer, in welke hoeveelheden het gebruikt mag worden. En daar stopt het niet. Er is regulatie voor het labellen van voedingswaarden, allergenen, genetisch gemodificeerde ingrediënten en voor het maken van gezondheidsclaims (“Verzacht de keel” hoeft nog net niet dubbelblind worden bewezen). En wat blijkt nu? Al dat juridische gesteggel op de vierkante millimeter kon niet voorkomen dat een groot Europees netwerk van vleeszwendel met de echte ingrediënten aan de haal ging. Resultaat: lasagnes, pastasausen en diepvries-chili-con-carne, waar elk E-nummer exact volgens Europees voorschrift vermeld staat, naast de koeienletters waarmee werd aangekondigd dat het product 100% rundvlees bevat. Het is als een hermetisch gesloten gevangenis waar de voordeur open staat. Een vrouwenhandelaar die zorgvuldig zijn belastingaangifte invult. Het is niet fraai.

Fraude is erg, dat wisten we al, zegt mijn hyperelitaire kringetje dan. Maar waarom is fraude zo erg als je in plaats van bloemkolen broccoli blijkt te hebben gekocht? Als de verwisseling geen echte schade oplevert? Wat is het essentiële verschil tussen paard en koe? Als je hebt besloten dat het moreel gerechtvaardigd is om dieren te eten wat maakt het dan nog uit welk dier?

En daar is geen bevredigend antwoord op, omdat daar geen rationeel antwoord op bestaat. Daar zijn alleen inferieure gevoelsmatige antwoorden op. Over pony-meisje die een weeklang huilen onder hun pony-dekbedovertrek omdat ze een stukje paardenworst hebben gegeten. Over de aloude ridicule opvatting dat een paard “edel” is en een koe niet. De mens maakt gevoelsmatig onderscheid tussen het ene dier en het andere dier. In de Westerse wereld zouden wij geen insecten willen eten, geen ogen, geen handen, geen hond, geen rat, geen ander mens. Daar zijn geen rationele redenen voor.

Ik hoor ook tot het slag mens dat op zwaar irrationele redenen mijn voedsel uitkiest. Paard eet ik bijvoorbeeld niet, omdat het niet koosjer is. Een paard herkauwt niet, heeft geen gespleten hoeven en volgens de bijbel zijn dat strikte voorwaarden voor een dier om koosjer te zijn. Die bijbel, daar leen ik op volstrekt vrijblijvende basis regels uit om toe te passen op mijn leven. Aan sommige houd ik me strikt, anderen alleen wanneer ik er zin in heb. Ik heb geen enkele verklaring voor mijn gedrag.

Is het irrationeel om geen paard te willen eten? Wellicht. Maar het is in ieder geval niet minder irrationeel dan het niet willen eten van kat, of penis, of gezicht. Of het vieren van je verjaardag. Of het niet in stukken willen snijden van het lichaam van je dode moeder (ook al kan dat handiger zijn met vervoer). Wij mensen, wij blijven een irrationeel stelletje. Mijn irrationele keuzes zijn geen haar beter of slechter dan de irrationele keuzes van de rest van Nederland.

Uiteindelijk is er dus niets mis met paardenvlees. Er is iets mis met incorrecte labeling. Ik werd opgelicht en geschoffeerd door types als Piet de Leeuw en andere vleeszwendelaars die mij paardenvlees voorgeschotelden, terwijl ik dacht dat het rundvlees was.  De vrijheid van ieder om geheel onlogische keuzes te maken en een volstrekt irrationele levensstijl erop na te houden, werd geschaad. Dat is het schandalige aan dit schandaal.

Over de topinkomens.

Tags:,

Het grote inkomensdebat begon deze week met CapGemini. Daar werd besloten om de salarissen van oudere werknemers te verlagen. Wat vooral opviel aan die zogenaamd wereldschokkende beslissing, was de hoeveelheid instemmende reacties die volgde. Als je de woedende vakbonden even negeerde –wanneer zijn die niet woedend?- werd er uit verschillende hoeken ook vooral gewezen op de voordelen van salarisverlaging in vergelijking met bijvoorbeeld een ontslagronde. We lijken het er zo langzamerhand over eens te zijn dat niets anders dan prestatie je loon moet bepalen, en als je prestatie inzakt, je loon daarom ook in hoort te zakken, ongeacht je leeftijd. Op de pavlov-reflex van de vakbond na, bleek het veronderstelde taboe daarop niet eens zo groot te zijn.

Nu moet ik eerlijk zeggen dat ik weinig mening heb over de salarissen van CapGemini. Ik heb geen aandelen, ik koop geen producten, en ook al zou ik wél klant zijn is het enige wat me interesseert de prijs/kwaliteit verhouding. Hoe ze vervolgens mijn geld weer wensen uit te geven, is hun zaak.

Door naar onderdeel 2 van het salarisdebat. Want wat wél mijn zaak is, zijn de beloningen in de publieke sector en semipublieke sector. Toevallig werden die cijfers óók gepubliceerd deze week. Wat blijkt: In het Slotervaartziekenhuis verdient de Raad van Bestuur ongeveer vier ton per persoon per jaar. De directie van zorgverzekeraars hebben een vergelijkbaar inkomen. Één medisch specialist in het LUMC verdient meer dan een half miljoen per jaar. In totaal verdienen ongeveer 1500 artsen (12% van het totaal) meer dan 193.000 euro.

Wat vooral opviel in de reacties op die publicatie was de afwezigheid van woede. Kennelijk zijn we er  aan gewend geraakt dat er zoveel geld wordt verdiend in de zorg. Het barst er van extreem competente ziekenhuisbestuurders en extreem competente zorgverzekeringmanagers die allemaal een conform salaris moeten krijgen, ook al is dat het dubbele van het salaris van andere competente mensen als Dijsselbloem, Schippers of Rutte.

Toch leerde ik deze week ook dat je voorzichtig moet zijn om iets te vinden van dit soort buitensporige beloningen. Het blijkt hoogst onverantwoord om hier zomaar zelf een mening over te vormen als burger, zo begreep ik toen ik een artikel las over het onderzoek van ene Teun Dekker. Hij is zowel filosoof als politicoloog aan de Universiteit van Maastricht en hij had zich doodgeërgerd aan het debat over de topinkomens. Goede steekhoudende argumenten ontbraken volgens hem, er werden vooral populistische emotionele redenen aangedragen om de topinkomens zwart te maken. Met een VENI-subsidie van NWO (tot 250.000 euro) besloot hij die argumenten te onderzoeken. Hij bekeek kamerstukken, krantenartikelen, rapporten in verschillende landen en schreef een boek over de terugkerende slechte argumenten, die uit het onderzoek ook echt heel slecht bleken, precies zoals hij al vermoedde. Met het boek, dat in december uitkwam beoogt hij nu het debat rationeler te maken en daarmee de maatschappij en de politiek een handje te helpen, zo verklaart hij.

Nu zou ik dus graag van alles willen vinden over die inkomens. Ik zou me willen afvragen of die topbestuurders van zorgverzekeraars en woningcorporaties met hun extreme competentie wel echt zoveel geld waard zijn. Hoe erg de boel ineen zou storten als je op die mensen zou bezuinigen. Ik zou willen zeggen dat ziekenhuizen en verzekeraars dan misschien wel zelfstandig zijn, maar dat de burger geen keus heeft dan eraan mee te betalen. En dat dát precies het verschil is, waarom ik veel kritischer ben over of publieke bestuurders wel verdienen wat ze verdienen, en me minder bekommer om het inkomen bij CapGemini.

Maar laat ik dat allemaal maar niet zeggen. Ik heb er geen ton aan onderzoeksgeld op stuk geslagen. En ook al had ik Teuns boek dolgraag willen lezen voordat ik deze column schreef, ik heb het niet gedaan. Helaas heeft het een levertijd van twee tot drie weken. Verder is het boek dan wel volledig met subsidie gefinancierd maar kost het nog steeds 130 euro. Misschien geschikt voor de bestuurder die zijn topinkomen op filosofisch verantwoorde wijze wil verdedigen, minder geschikt voor de burger. Die moet verder op die oh zo populistische manier.

 

Tussen wal en schip springen

Tags:,

Ik vond het koud deze week. Ik wilde niet meer fietsen en bij de bushalte vervloekte ik de mensen die treuzelden bij het instappen. Ik kon me weinig voorstelling maken van mensen die bij deze temperaturen nog buiten sliepen. Maar in Den Haag was dat het geval. Tientallen uitgeprocedeerde asielzoekers sliepen daar deze week nog in tenten. Afgelopen donderdag werd het kamp ontruimd.

Van allerlei verschillende organisaties hoorde ik verhalen over deze groep. Ze zijn tussen wal en schip gevallen. Schrijnend zijn hun verhalen. Het gaat niet alleen over Somaliërs, wiens land te gevaarlijk is om naar toe terug te keren. Maar ook Sudanezen, Ethiopiërs en Irakezen kunnen niet terug omdat hun landen eenvoudigweg niet mee willen werken. “Ze willen wel, maar ze kunnen niet”, zo leggen de vrijwilligers uit. Deze mensen zijn verstotelingen, slachtoffers, nergens legaal, nergens thuis, en volstrekt onuitzetbaar. De barbaarse Nederlandse staat krijgt de schuld. Die laat deze schrijnende gevallen willens en wetens aan hun lot over.

Nu zou ik niemand aanraden om openlijk kritische vragen hierover te stellen. Voordat je het weet wordt je voor “inhumaan” uitgemaakt. Toch wil ik hier een aantal van mijn twijfels met u delen over de verschillende belangen die spelen.

Ik vraag me bijvoorbeeld af of het wel echt zo’n ramp is om onuitzetbaar te zijn. Stel dat deze mensen op een dag wél uitgezet kunnen worden naar hun land van herkomst, springen ze dan een gat in de lucht? Ik betwijfel het. Uitzetbaar zijn is een veel grotere ramp. Uitzetbaar zijn, betekent dat je naar huis gaat en dat de operatie mislukt is. En uiteindelijk is er maar één doel, en dat is een verblijfsvergunning in Nederland.

Nu blijft het een hel. Tienduizenden onuitzetbaren in Nederland leven een aantal jaar een beestachtig bestaan. Ze zitten maandenlang in vreemdelingendetentie zonder zicht op vrijlating. En als ze eenmaal worden vrijgelaten, “geklinkerd” zoals dat wordt genoemd, komen ze terecht in de parallelle wetteloze wereld van de illegalen, waar ze een makkelijk doelwit zijn van criminele bendes.

Maar hoe erbarmelijk die situatie ook is, die onuitzetbare status brengt je wel dichter bij dat ene doel, die verblijfsvergunning. Voor hen die nu eenmaal niet naar huis kunnen, is er meer hoop dan voor hen die wel op het vliegtuig gaan. Dus heeft het zin om jezelf zo onuitzetbaar mogelijk te maken. Zij die identiteitspapieren hebben, kunnen die het beste onvindbaar maken (Geen land neemt tenslotte iemand terug van wie ze niet zeker weten dat het een onderdaan is). Maar soms is het ook voldoende om bij het bezoek aan de ambassade aan te geven dat je helemaal niet naar huis wilt. Er zijn een aantal landen die überhaupt niet meewerken aan “onvrijwillige terugkeer”. Als uiterst redmiddel is het een optie om een dusdanige scène te schoppen op de drempel van de uitgang, dat geen gezagvoerder het in zijn hoofd haalt om jou toe te laten in het vliegtuig.

Ik neem het ze niet kwalijk. Ik zou waarschijnlijk precies hetzelfde doen. Immers, wie blijft, heeft kansen. Ik zou ook mijn procedures zoveel mogelijk traineren, en al mijn beroepsmogelijkheden benutten. In die jaren die je ermee wint, verandert er altijd wel iets in de wetgeving. Misschien wordt er een regeling opgetuigd voor verwesterde meisjes. Of het lukt een Bekende Nederlander een mediacircus op te tuigen en een wetswijziging af te dwingen voor “onuitzetbaren”. En met zoveel verkleumde asielzoekers in tenten, is het helemaal niet ondenkbaar dat er een herhaling komt van het Generaal Pardon uit 2007. Mauro had succes. Zahar ook. Er is hoop.

Maar het is niet eerlijk om te beweren dat deze mensen slachtoffer zijn van één of andere harteloze staat. Hoe schrijnend ook, uiteindelijk hebben deze asielzoekers zelf de keuze gemaakt om te vetrekken. Voor de meeste geldt dat ze niet tussen wal en schip zijn gevallen, maar bewust tussen wal en schip zijn gesprongen. Uiteindelijk heb je daar namelijk het meeste kans op succes.

Het grijze gebied in de wetenschap

Tags:, ,

Ook al ben ik best een brave burger, telkens als er weer een fraudeur aan de schandpaal wordt genageld, breekt bij mij het zweet ook even uit. Ik weet niet precies waarom, maar toen donderdag Co Verdaas zijn staatssecretarisschap aan de wilgen hing, overwoog ik de kans is dat er ooit ergens een foutje in mijn eigen declaraties is geslopen. Hetzelfde gebeurde in augustus, toen Fareed Zakaria een hele alinea van een andere columnist bleek te hebben overgenomen. Ook toen dacht ik aan de mogelijkheid dat mij zoiets ook per ongeluk zou gebeuren. Dat ik op een kwade dag dezelfde woorden als dhr. X van universiteit Y blijk te hebben opgeschreven, en het me niet lukt om mijn onschuld te bewijzen.

Maar het was niets vergeleken bij de koortsdromen die het geval Diederik Stapel veroorzaakte. Ik beloof u: ik vul mijn eigen data niet in, ik eet mijn eigen snoepjes niet op. Maar in de experimentele wetenschap bestaat er een groot grijs gebied en ik wandel er dagelijks in rond.

Voorbeeld: in het microbiologisch lab waar ik werk herhalen wij onze experimenten, soms wel vier keer, om te laten zien dat de verschillen significant zijn, dat onze resultaten biologie zijn en geen ruis. Nu kun je die herhalingen op veel manieren doen: je kunt ze op één dag doen, met hetzelfde medium, met dezelfde reactiebuisjes en dezelfde stoof. Of je kunt er eerst twee meten, dan een paar weken op vakantie gaan, en na terugkomst de andere metingen doen. Die laatste methode geeft gegarandeerd meer verschillen, omdat alle factoren altijd nét iets anders zijn. Maar bij de eerste methode kun je je afvragen of je zo’n precieze herhaling met precies dezelfde omstandigheden überhaupt als verschillende experimenten mag rekenen. Ik wil maar zeggen: zelfs statistiek kun je naar je hand zetten.

Er zijn nog veel meer van dit soort voorbeelden: als een monster een onverwachte afwijking vertoont, meet ik hem voor de zekerheid nog een keer. Als een monster een verwachte afwijking vertoont, doe ik dat niet. Als ik drie keer hetzelfde effect meet en een vierde keer geeft afwijkende resultaten, dan ga ik op zoek naar een reden waarom ik dat experiment zou kunnen verwerpen. Het is eigenlijk allemaal doodeng om op te schrijven. Ook al overtreed ik volgens mij nergens grenzen, er ligt altijd een angstig “rode konen”-moment op de loer als je dit soort onderwerpen bespreekt.

Maar in de microbiologie doen we nu eenmaal geen blind onderzoek. De wetenschapper bedenkt het experiment, bedenkt wat er uit zou moeten komen, en doet vervolgens meestal zelf zijn metingen. Hij heeft een hypothese, een verhaal in zijn hoofd, gebaseerd op eerdere experimenten en hij weet donders goed welke samples in dat verhaal passen en welke niet . De belangen zijn groot. Een paper. Een proefschrift. Een baan. En het is geen nieuws dat degene die de monsters verzamelt een aanzienlijke invloed heeft. Ik maak me geen enkele illusie.

Hoe moeten we dan te werk gaan? Moeten we zoals psycholoog Daniel Kahnemann voorstelt een “cascade” opstellen waarin elke onderzoeksgroep de resultaten van een andere onderzoekgroep probeert te reproduceren? Moeten we “blinde analisten” in het lab introduceren, die niet weten wat ze aan het meten zijn en wat er uit het experiment hoort te komen?

Eigenlijk vind ik het onzin, verspilling van onderzoeksgeld. De wereld moet leren accepteren dat wetenschap (net als rechtspraak en geneeskunde) nu eenmaal door heel gewone mensen wordt gedaan, met menselijke brille, menselijke verlangens en menselijke gebreken. Wetenschap is daarom vol van overtuigingen, discussies, dogma’s, dwaalsporen en zo nu en dan een modieus idee dat pas na een aantal jaar verder weer ontkracht wordt.

Maar wetenschappers zijn ook notoire betweters met één belangrijk doel: laten zien hoe de wereld werkelijk in elkaar zit. Er zijn niet veel mensen zoals Diederik Stapel. Bij het overgrote merendeel van de wetenschappers bestaat geen enkele interesse om onzinresultaten te publiceren. Dan mag men wel spreken over publicatiedruk, de meeste zijn nog altijd op zoek naar de waarheid. Dat is mensenwerk, dat gaat met horten en stoten, maar het gaat.